Zäñgär taypılma

Qızıl häm zäñgär taypılmalar

Gravitatsion qırda töşkändä fotonnıñ zäñgär taypılması

Zäñgär taypılma, şulay uq şämäxä taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılışı. Qızıl taypılmağa qarşı tora.

Küreneş bar diapazonnar öçen küzätelä, şuña kürä tös - şartlı atama.

Taswir

Taypılma parametrı

$z=\frac{\lambda -{\lambda }_0}{{\lambda }_0}$

biredä

$\lambda$ , ${\lambda }_0$ — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)

Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması, $v_r$ - nur tizlege, $v$ - tulı tizlek

$z_D=\frac{1+v_r/c}{\sqrt{1-(v/c{)}^2}}-1$

Qızıl taypılma öçen bu paramtetr uñay 0 ... +∞, zäñgär taypılma öçen - tiskäre −1 ... 0.

Gravitatsion zäñgär taypılma absolüt, zurraq gravitatsion qırda kvantnıñ yışlığı arta.

Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta

$z_G=\frac{V-V_0}{c^2}$ ,
biredä $V$ , $V_0$ - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında

$z_G>0$ küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)

Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:

$z_G={(1-\frac{R_G}{R})}^{-\frac{1}{2}}-1$

biredä

massa $M$, radius $R>R_G=\frac{2GM}{c^2}$

$R_G$ - gravitatsion radius

Taypılma dulqın ozınlığına bäyle bulmıy, törle diapazonnarda dulqın ozınlığı üzgärä.

Sıltama

• Ives H., Stilwell C., An Experimental Study of the Rate of a Moving Atomic Clock // J. Opt. Soc. Am. 28 pg 215—226 (1938); JOSA 31 pg 369—374 (1941)
• «Красное смещение» — статья в Физической энциклопедии
• Космология Калып:Webarchive
• Парадоксы Большого взрыва
• G.A. Tammann, B. Reindl, Cosmic Expansion and Ho: A Retro- and Pro-Spective Note
• G.A. Tammann, The Ups and Downs of the Hubble ConstantКалып:Ref-en
• Космологический калькуляторКалып:Ref-en